Zdrowa jama ustna a jakość życia: Przesłanie kampanii Polska Mówi #aaa

Zdrowie jamy ustnej przez wiele lat było ujmowane przede wszystkim w kategoriach klinicznych: obecności próchnicy, chorób przyzębia, utraty zębów czy konieczności leczenia zachowawczego i protetycznego. Współczesne podejście do zdrowia publicznego jest jednak znacznie szersze. Jama ustna nie stanowi autonomicznego obszaru organizmu, a jej stan wpływa zarówno na funkcjonowanie biologiczne człowieka, jak i na jego dobrostan psychiczny oraz społeczny.

Światowa Organizacja Zdrowia definiuje zdrowie jamy ustnej jako stan umożliwiający wykonywanie podstawowych funkcji – takich jak jedzenie, oddychanie i mówienie – a jednocześnie pozwalający człowiekowi funkcjonować z pewnością siebie, bez bólu, dyskomfortu i skrępowania. Co istotne, WHO zalicza zdrowie jamy ustnej do integralnych elementów zdrowia ogólnego i dobrostanu, a nie jedynie do domeny stomatologii.

Takie ujęcie prowadzi do istotnej zmiany perspektywy. Przedmiotem zainteresowania przestaje być wyłącznie choroba zęba, a staje się nim człowiek i jego zdolność do normalnego funkcjonowania.

W literaturze naukowej zależność tę opisuje m.in. pojęcie oral health-related quality of life (OHRQoL), czyli jakości życia związanej ze zdrowiem jamy ustnej. Obejmuje ono konsekwencje stanu jamy ustnej dla funkcjonowania fizycznego, psychicznego i społecznego. Ból, utrata zębów, ograniczenia w żuciu, problemy z mową czy niezadowolenie z wyglądu mogą wpływać na codzienne aktywności, relacje społeczne i subiektywnie oceniany dobrostan.

Nie jest to zagadnienie marginalne. Według WHO choroby jamy ustnej dotyczą około 3,7 miliarda ludzi na świecie, a nieleczona próchnica zębów stałych należy do najczęściej występujących problemów zdrowotnych w populacji globalnej. Skala ta uzasadnia traktowanie zdrowia jamy ustnej jako problemu zdrowia publicznego, a nie wyłącznie sumy indywidualnych przypadków wymagających interwencji stomatologicznej.

Istotne są również zależności pomiędzy zdrowiem jamy ustnej a zdrowiem ogólnym. Nie należy upraszczać ich do twierdzenia, że choroby jamy ustnej są bezpośrednią przyczyną wszystkich przypisywanych im chorób ogólnoustrojowych. Relacje te są bardziej złożone. Wiadomo jednak, że choroby jamy ustnej oraz liczne choroby niezakaźne mają wspólne czynniki ryzyka, obejmujące m.in. sposób żywienia, ekspozycję na tytoń i alkohol oraz uwarunkowania społeczno-ekonomiczne. Szczególnie dobrze udokumentowana jest dwukierunkowa relacja między cukrzycą a chorobami przyzębia.

Prowadzi to do kolejnego wniosku. Zdrowie jamy ustnej nie może być analizowane wyłącznie poprzez dostępność gabinetów stomatologicznych i liczbę wykonanych procedur. Model skoncentrowany na leczeniu skutków powinien być uzupełniany – a w zdrowiu publicznym częściowo zastępowany – przez model profilaktyczny i populacyjny.

Oznacza to przesunięcie punktu ciężkości na edukację zdrowotną, kształtowanie zachowań od najmłodszych lat, ograniczanie czynników ryzyka, regularną profilaktykę oraz wczesne wykrywanie zmian chorobowych. WHO wskazuje właśnie na potrzebę reorientacji systemów opieki zdrowotnej z kosztownego modelu interwencyjnego w kierunku profilaktyki i podstawowej opieki zdrowotnej.

Istnieje przy tym jeszcze jeden wymiar problemu – nierówności w zdrowiu. Ryzyko chorób jamy ustnej oraz możliwość korzystania z profilaktyki i leczenia są powiązane z warunkami społeczno-ekonomicznymi. W konsekwencji stan uzębienia może być nie tylko problemem medycznym, lecz również jednym z przejawów szerszych nierówności zdrowotnych.

W tym kontekście pojęcie „zdrowej jamy ustnej” nabiera znacznie szerszego znaczenia. Nie oznacza jedynie braku próchnicy. Oznacza zachowanie funkcji, brak bólu, możliwość prawidłowego odżywiania, komunikowania się, uczestnictwa w relacjach społecznych oraz utrzymania tych możliwości przez możliwie długi okres życia.

Dlatego zależność pomiędzy zdrowiem jamy ustnej a jakością życia nie jest jedynie atrakcyjną figurą retoryczną. Ma podstawy biologiczne, psychologiczne, społeczne i epidemiologiczne.

I dopiero w tym znaczeniu hasło „Zdrowa jama ustna to szczęśliwe życie” – hasło tegorocznej kampanii Polska Mówi #aaa z ramienia  Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego można odczytać nie jako reklamową obietnicę, lecz jako skrót znacznie poważniejszej tezy: zdrowie jamy ustnej jest jednym z warunków zachowania sprawności, dobrostanu i jakości życia człowieka w całym jego cyklu życia.

Sylwia K. Drobik
Manager Kampanii Polska mówi #aaa

Poleć artykuł: